Zarys historii powstania Internetu


Większość przełomowych wynalazków jest dziełem zbiegu okoliczności, lenistwa lub efektem wojskowych programów badawczych. W przypadku Internetu padło na względy militarne. Całą historia globalnej sieci zaczęła się od Zimnej Wojny, kiedy to w 1957 roku został wystrzelony przez Rosjan pierwszy sztuczny satelita ziemi – Sputnik. Zaniepokojony tym faktem Departament Obrony (Department of Defence) USA powołał specjalną Agencję ds. Zaawansowanych Przedsięwzięć Badawczych (Advanced Research Projects Agency – ARPA). Zadaniem ARPA było stworzenie sieci komunikacyjnej dla celów wojskowych, która mogłaby zadziałać nawet w sytuacji zniszczenia tradycyjnych środków komunikacji – w wyniku ewentualnego ataku nuklearnego. Taki system mógł zagwarantować, że w przypadku globalnego konfliktu zostanie zachowana chociażby częściowa możliwość przekazywania rozkazów pomiędzy poszczególnymi jednostkami militarnymi. Idea ta zakładała brak centralnego punktu dowodzenia, a jej funkcjonowanie miało być analogiczne do sieci telefonicznej. W tym momencie można by sięgnąć głębiej szukając genezy Internetu, stwierdzając, że jego powstanie nie byłoby możliwe bez wynalezienia przez pana Alexandra Grahama Bella telefonu. Oczywiście można by też pokusić się o przedstawienie tej historii “od stworzenia świata” czyli od 700 roku p.n.e., kiedy to Grecy udomowili gołębie pocztowe i nauczyli je przesyłać wiadomości. Pomijając jednak daleko posunięte historyczne początki – Departament Obrony sfinansował badania oraz wyłożył pieniądze na powstanie ośrodków komputerowych. W 1969 roku powstała eksperymentalna sieć ARPAnet, składająca się z czterech połączonych ze sobą komputerów mieszczących się w wybranych instytucjach naukowych: Uniwersytet Kalifornijski w Los Angeles, Uniwersytet Kalifornijski w Santa Barbara, Instytut Stanforda (Stanford Research Institute) oraz Uniwersytet Stanowy Utah.

29 września 1969 roku została przeprowadzona pierwsza próba zdalnego połączenia pomiędzy komputerami w Los Angeles i Stanford. Trwała ona tylko przez dwie litery: “l” oraz “o” (początek słowa login), gdyż przy przesyłaniu litery “g” jeden z komputerów stwierdził, że to za dużo i prozaicznie się zawiesił. Mimo tego pewien sukces został osiągnięty – prace teoretyczne zaczęły ocierać się o praktykę, więc projekt nie został zawieszony. Zaczęto intensywnie pracować nad uzgodnieniem protokołów komunikacyjnych, które miały umożliwić porozumiewanie się pomiędzy komputerami różnych typów. Network Working Group – opracowała obowiązujące standardy oraz przedstawiła formalny opis reguł, które muszą realizować komunikujące się ze sobą komputery oraz opis formatu przesyłanych komunikatów. Wszystkie te zasady zostały zebrane w elektronicznych dokumentach zwanych “Request for Comments”. RFC funkcjonują do dzisiaj jako podstawowa forma dokumentowania standardów w Internecie.

Pierwsze dostępne usługi sieciowe obejmowały zdalne logowanie (Telnet) i transmisję plików (FTP – File Transfer Protocol). W następnej kolejności pojawiła się możliwość przesyłania poczty elektronicznej (e–mail) – pierwszy program do jej obsługi został napisany przez Raya Tomlinsona, który wprowadził popularny znak “małpki” – @.. Symbol „@” oznacza „na”, „przy” lub „w” i  współcześnie wykorzystywany jest m.in. w adresie poczty elektronicznej, protokole FTP i w sieci Jabber.

Pomijając poszczególne etapy rozwoju międzynarodowej sieci, warto wspomnieć o wydarzeniach z 1991 roku. To właśnie wtedy po raz pierwszy zastosowano technologię, która zrewolucjonizowała Internet. Tym razem zaczęło się od fizyki. Szwajcarski instytut CERN (“Centre European pour la Recherche Nucleaire” później “European Laboratory for Particle Physics”) w Genewie poczuł nieodpartą potrzebę udostępnienia wyników swoich badań naukowcom z całego świata. Tim Berners–Lee wpadł na pomysł powiązania ze sobą dokumentów znajdujących się na serwerach WWW (World Wide Web) przy pomocy łączy hipertekstowych, co umożliwiło połączenie tekstu, grafiki oraz dźwięku. W 1991 roku stworzył on pierwszą przeglądarkę tekstową do WWW. Pierwsze strony internetowe co prawda nie przypominały obecnych stron multimedialnych, jednakże wydarzenie to na tyle wpłynęło na rozwój Internetu, że technologia ta jest rozwijana i wykorzystywana po dzień dzisiejszy. Obecnie każdy adres strony WWW zaczyna się od ciągu znaków http – skrót od „hypertext transport protocol”, co po polsku oznacza „protokół przesyłania hipertekstu”.

W naszym kraju sytuacja była o wiele bardziej skomplikowana. Przynależność do bloku państw socjalistycznych, także w kwestii Internetu, nie wyszła Polsce na dobre. Aż do 1989 roku wszystkie kraje tego bloku były objęte programem COCOM, który polegał na daleko posuniętych restrykcjach technologicznych. Dopiero przemiany ustrojowe pozwoliły Polsce na podjęcie starań o przyłączenie do międzynarodowej sieci. W 1990 roku COCOM zniósł większość restrykcji, a Polska uzyskała członkostwo w EARN. Powstały regionalne węzły sieci EARN w Warszawie, Wrocławiu i Krakowie. Rok 1991 przyniósł wiele nowości:

  • powstał Zespół Koordynacyjny Naukowej i Akademickiej Sieci Komputerowej powołany przez rektora Uniwersytetu Warszawskiego,

  • została stworzona szkieletowa sieć IP, która została podłączona poprzez Kopenhagę do sieci europejskiej, a następnie do sieci w USA,

  • sieci akademickie i naukowe zaczęły funkcjonować pod nazwą Naukowa i Akademicka Sieć Komputerowa NASK

Kolejne ośrodki akademickie były systematycznie przyłączane do sieci szkieletowej, której przepustowość stale się zwiększała. Sieć internetowa z roku na rok rozwijała się coraz szybciej, dostarczając coraz to nowszych możliwości. Jeszcze kilka lat temu posiadanie konta e–mail, nie wspominając już o dostępie do Internetu z domu, było rzadkością, zarezerwowaną dla naukowców lub fanatyków. Obecnie dziwi nas, jeżeli jakaś firma nie posiada swojej strony internetowej lub przynajmniej adresu poczty elektronicznej. Dostęp do Internetu i umiejętność korzystania z jego zasobów przestało być modną nowością czy też ciekawostką techniczną – obecnie jest to konieczność.

Współczesna definicja sieci internetowej

Współcześnie Internet definiowany jest jako ogólnoświatowa sieć komputerowa, łącząca lokalne sieci, korzystające z pakietowego protokołu komunikacyjnego TCP/IP, mająca jednolite zasady adresowania i nazywania węzłów (komputerów włączonych do sieci) oraz protokoły udostępniania informacji  – taka formuła zamieszczona jest w internetowej wersji najpopularniejszej polskiej encyklopedii wydawnictwa PWN. Taka definicja jest też najpowszechniejsza i najczęściej powielana przez inne źródła. Jednak czy jest ona wystarczająca? Czy ludzie właśnie w ten sposób postrzegają globalną sieć internetową? Trafniejszą definicje, wydającą się bardziej przystępną i zgodną z tym z czym statystycznemu użytkownikowi sieci kojarzy się Internet, można znaleźć w dokumencie RFC 1463. Wg jego autorów pojęcie Internetu może być rozumiane w trzech płaszczyznach:

– sieć sieci (network of networks) oparta o protokół TCP/IP

– społeczność (community of people), która używa i rozwija tę sieć

– zbiór zasobów (colection of resources) znajdujących się w tej sieci

Według Jacka Zielińskiego definicja ta wprowadza dobre rozróżnienie pomiędzy technicznymi aspektami Internetu, symbolizowanymi przez pierwszy element, aspektami społecznymi obecnymi w drugim i aspektem informacyjnym określonym w trzecim elemencie. Elementy te są ściśle ze sobą powiązane. Używanie Internetu to nic innego jak działanie członków społeczności przy pomocy sieci, mające na celu odnalezienie i wykorzystanie znajdujących się w niej zasobów informacyjnych. Pomimo tego, że rodzaj wymienianych informacji, jak i ogólny profil użytkowników sieci ulega ciągłej zmianie, definicja ta pozostaje aktualna po dzień dzisiejszy. Dzieje się tak ponieważ w prosty i jednoznaczny sposób określa wszystkie relacje zachodzące w globalnej sieci, a te, pomimo ciągłego rozwoju Internetu, pozostają ciągle takie same.

Tendencje rozwojowe globalnej sieci

    Internet jest obecnie najszybciej rozwijającym się medium na świecie. Liczba jego użytkowników gwałtownie zwiększa się z roku na rok. W latach 2000 – 2008 wzrosła ona w skali światowej o 275,4 %. Wzrost jest odnotowywany we wszystkich regionach świata, jednak jest on bardzo nierównomierny i zróżnicowany. Największy wzrost można było zaobserwować na Bliskim Wschodzie, gdzie liczba użytkowników Internetu w latach 2000 – 2008 wzrosła aż o 923,7 %. W krajach europejskich wzrost był zbliżony do wskaźnika światowego i wyniósł 256,10 %. Największe wzrosty od kilku lat notuje się w Rosji, Indiach i Chinach.

Na rysunku 1 można zaobserwować zmianę wielkości tego wskaźnika dla pozostałych regionów świata.


Rys.1. Procentowy wzrost liczy użytkowników Internetu na świecie w latach 2000 – 2008

Źródło: www.internetworldstats.com


Wg najnowszych badań szacuje się, że na świecie jest ponad 1.3 mld internautów co stanowi ok. 20 % populacji całego świata. Najwięcej użytkowników Internetu pochodzi z Azji – 510 mln, Europy – 348 mln i Ameryki Północnej – 238 mln osób.

Rys.2. Użytkownicy Internetu na świecie (dane w mln, marzec 2008)

Źródło: www.internetworldstats.com


Wskaźnik, który mówi jaki odsetek mieszkańców poszczególnych regionów świata ma dostęp do Internetu, wydaje się być bardziej praktyczny i przydatny do analizy postępu informatyzacji na świecie. Wg niego najwięcej ludzi mających dostęp do globalnej sieci pochodzi z Ameryki Północnej. Dostęp do Internetu ma tam aż 72,2 % społeczeństwa. Na drugim miejscu znajduje się Australia i Oceania – ze wskaźnikiem wynoszącym 56,4 %, trzecia jest Europa – 46,8 %, a czwarte miejsce zajmuje region Ameryki Latynoskiej i Karainów – 22,1 %. Najgorzej z dostępem do Internetu jest w Afryce – dostęp do sieci ma tam wyłącznie 4,7 % społeczeństwa.


Tab. 1. Użytkownicy Internetu na świecie w statystyce (marzec 2008)

Statystyki populacji oraz użytkownicy Internetu w skali światowej (grudzień 2007)

Region

Populacja

Procent populacji świat.

Użytkownicy Internetu

Procent Populacji

Użytkownicy Internetu w skali światowej

Przyrost w latach 2000–2007

Afryka

955206348

14.3 %

45321040

4.7 %

3.3 %

903.9 %

Azja

3776181949

56.6 %

512251104

13.6 %

37.8 %

348.1 %

Europa

800401065

12.0 %

374244342

46.8 %

27.6 %

256.1 %

Bliski Wschód

197090443

3.0 %

33625200

17.1 %

2.5 %

923.7 %

Ameryka Północna

337167248

5.1 %

243399574

72.2 %

18 %

125.2 %

Ameryka Latynoska i Karaiby

576091673

8.6 %

127093209

22.1 %

9.4 %

603.4 %

Australia i Oceania

33981562

0.5 %

19176162

56.4 %

1.4 %

151.6 %

Razem

6676120288

100 %

1355110631

20.3 %

100 %

275.4 %

Źródło: www.internetworldstats.com



W Polsce wzrost liczby użytkowników sieci jest równie dynamiczny. Co prawda obecnie mamy niemal dwukrotnie mniejszy odsetek internautów niż takie kraje jak Wielka Brytania czy Niemcy, ale w związku z bardzo gwałtownym rozwojem coraz szybciej zbliżamy się do osiągnięcia standardów europejskich, a także światowych. Rysunek nr 3 obrazuje dynamikę wzrostu liczby internautów w Polsce w latach 2000 – 2005. W 2007 roku liczba internautów wynosiła ok. 12,5 mln osób.

Rys. 3. Użytkownicy Internetu w Polsce w latach 2001 – 2007

Źródło: TNS OBOP, SMG/KRC Net Track


Odsetek użytkowników Internetu w Unii Europejskiej wynosi obecnie 54 % spośród całej populacji, podczas gdy w naszym kraju jest równy 41 %. Tabela nr 4 obrazuje zmianę sytuacji Polski w porównaniu z wybranymi krajami Unii Europejskiej w latach 2006 – 2007.


Tab. 2. Użytkownicy Internetu w Unii Europejskiej

Użytkownicy Internetu pośród populacji danego kraju (w %)

 

2006

2007

UE (27)

49

54

Niemcy

67

71

Wielka Brytania

63

67

Polska

36

41

Węgry

32

38

Czechy

29

35

Źródło: Eurostat, badania za rok 2007

Profil rodzimego internauty nie odbiega zbytnio od standardów światowych i kształtuje się następująco: 

  • Minimalnie więcej jest mężczyzn (51 %) niż kobiet (49 %).

  • Największą grupę stanowią ludzie młodzi w wieku 15–24 lata (37 %) i 25–39 lat (33 %). 27 % internautów ma od 40 do 59 lat, 3 % – lat 60 i więcej.

  • Pod względem wykształcenia największa grupa internautów może pochwalić się wykształceniem średnim (42 %) i wyższym (26 %). Osoby o wykształceniu zasadniczym zawodowym stanowią 12 %, a podstawowym – 20 %.

  • Najwięcej osób korzysta z Internetu w domu (80,8 %). W pracy używanie sieci deklaruje 26,4 % ankietowanych, a w szkole/na uczelni – 12,6 %.

  • Aż 51,8% internautów korzysta z sieci dłużej niż 3 lata, a 30,6% od roku do trzech lat.